बालपण वाचलं, तरच भविष्य उजळेल!
(12 जून – बालकामगार प्रथा विरोधी जागतिक दिनानिमित्त विशेष लेख)
बालपण म्हणजे खेळ, शिक्षण, कुतूहल, आणि घडणारा भविष्याचा पाया. मात्र समाजाच्या एका भागात अजूनही असे अनेक हात आहेत, जे शाळेऐवजी हातोडा, झाडू, किंवा वायरी हातात घेऊन श्रम करत आहेत. 12 जून रोजी साजरा होणारा ‘बालकामगार प्रथा विरोधी जागतिक दिन’ म्हणजे या अमानुष आणि अन्यायकारी प्रथेच्या विरोधात एकजुटीने उभं राहण्याचा दिवस.
भारतात बालकामगार प्रथेस प्रतिबंध घालणारे कायदे अस्तित्वात आहेत. 14 वर्षांखालील कोणत्याही मुलाकडून काम करून घेणे हे कायद्याने गुन्हा आहे, हे ठाऊक असूनही अनेक ठिकाणी हॉटेल, गॅरेज, कारखाने, वर्कशॉप, धोकादायक उद्योग इत्यादी ठिकाणी अजूनही लहान मुले काम करताना दिसतात. कारणं अनेक आहेत – गरिबी, पालकांची अनास्था, शिक्षणाविषयी असलेली उदासीनता आणि मुलांना सहज उपलब्ध व स्वस्त कामगार समजणाऱ्या मालकांची मनोवृत्ती.
ही परिस्थिती बदलण्याच्या दृष्टिकोनातून प्रशासन, सामाजिक संस्था आणि नागरिक यांना एकत्रित प्रयत्न करणे अत्यंत आवश्यक आहे. बालकामगार मुक्तीसाठी फक्त धाडस किंवा चढाओढीच्या मोहिमा पुरेशा नाहीत. त्यामागे दीर्घकालीन योजना, जनजागृती, पालकांसाठी सक्षमीकरणाच्या योजना, शिक्षणाचं बळकट जाळं आणि समाजात बालपणाबद्दल संवेदनशीलता वाढवणे आवश्यक आहे.
आज जर आपण बालपण हिरावून घेतलं, तर उद्याचं भविष्य सुद्धा उध्वस्तच होईल. केवळ कायदेशीर पातळीवरच नव्हे, तर नैतिकदृष्ट्याही ही प्रथा नाकारली गेली पाहिजे.
बालमजुरी ही केवळ मुलांच्या हक्कावर अन्याय नाही, तर ती संपूर्ण समाजाच्या विकासाच्या प्रवाहावर घातक परिणाम करणारी समस्या आहे.
आजच्या या दिवशी, केवळ भाषणं, पोस्टर, किंवा मोहिमा न राबवता, आपल्या आजूबाजूला कुठेही लहान मुलं काम करताना दिसल्यास आपणही तपासणी समित्या, प्रशासन किंवा बालकल्याण संस्थांकडे माहिती देण्याची जबाबदारी पार पाडली पाहिजे.
आज वाचवलेले बालपणच घडवेल उद्याचा सक्षम नागरिक! याप्रमाणे बालकामगार प्रथेचा शेवट हा केवळ कायद्याने नव्हे, तर प्रत्येकाच्या सजगतेने होईल, हीच या दिवसाची खरी जाणीव.
