रोखठोक नाना हरपला; शेतकऱ्यांच्या वेदनेचा आवाज कायमचा शांत झाला!!!
सत्यउपासक वृत्त समूहाकडून ज्येष्ठ अभिनेते नाना पाटेकर यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली!!!
सत्यउपासक विशेष: नाना पाटेकर हे नाव केवळ मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील दमदार अभिनयापुरते मर्यादित नव्हते. पडद्यावर आपल्या अभिनयाने प्रेक्षकांना अंतर्मुख करणारा हा कलाकार पडद्याबाहेरही समाजातील वेदना, अन्याय, शेतकऱ्यांचे प्रश्न आणि ग्रामीण महाराष्ट्राच्या वास्तवाशी तितक्याच तीव्रतेने जोडलेला होता. त्यांच्या निधनाने भारतीय चित्रपटसृष्टीतील एक प्रभावी कलाकार आणि समाजातील दुर्लक्षित घटकांच्या प्रश्नांवर निर्भीडपणे बोलणारा संवेदनशील आवाज हरपला आहे.
नाना पाटेकर यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची सर्वात वेगळी ओळख म्हणजे त्यांनी लोकप्रियतेचा उपयोग केवळ स्वतःच्या प्रसिद्धीसाठी न करता समाजातील गंभीर प्रश्नांकडे लक्ष वेधण्यासाठी केला. शेतकऱ्यांच्या आत्महत्या, दुष्काळ, कर्जबाजारीपणा, शेतीमालाला मिळणारा भाव आणि ग्रामीण कुटुंबांची असुरक्षितता या प्रश्नांवर त्यांनी अनेकदा रोखठोक भूमिका मांडली. २०२४ मध्ये नाशिक येथे शेतकरी मेळाव्यात बोलताना त्यांनी शेतकऱ्यांनी आत्महत्या करू नये, परिस्थिती बदलण्यासाठी सामूहिक प्रयत्नांची गरज असल्याचे आवाहन केले होते.
नाना पाटेकर आणि अभिनेते मकरंद अनासपुरे यांच्या पुढाकारातून उभ्या राहिलेल्या नाम फाउंडेशनने दुष्काळग्रस्त भागातील शेतकरी आणि आत्महत्याग्रस्त शेतकरी कुटुंबांसाठी मदतीचे काम केले. आर्थिक मदतीबरोबरच शेतकरी कुटुंबातील मुलांचे शिक्षण, जीवनकौशल्य, सामूहिक शेती आणि पाणी संवर्धन अशा विविध विषयांवर काम करण्याचा प्रयत्न या संस्थेच्या माध्यमातून झाला.
विशेष म्हणजे नाना पाटेकर यांचा शेतकऱ्यांकडे पाहण्याचा दृष्टिकोन केवळ तात्पुरती मदत देण्यापुरता नव्हता. शेतकरी हा दयेचा विषय नसून देशाच्या अन्नव्यवस्थेचा केंद्रबिंदू आहे, अशी त्यांची भूमिका त्यांच्या सार्वजनिक वक्तव्यांतून वारंवार दिसून आली. २०२० मध्ये त्यांनी शेतकरी हा भिकारी नसल्याचे सांगत केवळ कर्जमाफीने शेतकरी आत्महत्यांचा प्रश्न सुटणार नाही, तर शेतकऱ्यांना भावनिक आधार आणि संवादाची गरज असल्याचे मत व्यक्त केले होते.
त्यांची भाषा अनेकदा परखड होती. कधी सरकारला प्रश्न विचारताना, कधी राजकीय व्यवस्थेवर भाष्य करताना, तर कधी समाजालाच आत्मपरीक्षण करण्याचे आवाहन करताना त्यांनी शब्दांची भीती बाळगली नाही. २०१७ मध्ये शेतकरी आंदोलनाच्या पार्श्वभूमीवर त्यांनी शेतमालाला योग्य मोबदला मिळाल्यास कर्जमाफीची गरजच कमी होईल, अशी भूमिका मांडली होती.
नाना पाटेकर यांच्या सामाजिक कार्याची व्याप्ती केवळ मदतवाटपापुरती नव्हती. दुष्काळग्रस्त भागात पाणी संवर्धन, शेतकऱ्यांच्या कुटुंबांना आधार आणि शेती अधिक सक्षम करण्याच्या प्रयत्नांशी त्यांचे नाव जोडले गेले. २०२४ मध्येही नाम फाउंडेशनच्या कार्याचा उल्लेख दुष्काळग्रस्त मराठवाडा आणि विदर्भातील शेतकऱ्यांच्या मदतीच्या संदर्भात करण्यात आला होता.
आज महाराष्ट्र पुन्हा दुष्काळ, पिकांचे नुकसान, कर्जबाजारीपणा आणि शेतकरी आत्महत्यांच्या वेदनेतून जात असताना नाना पाटेकर यांचा आवाज अधिक प्रकर्षाने आठवतो. त्यांच्या जाण्याने निर्माण झालेली पोकळी केवळ चित्रपटसृष्टीची नाही; ती समाजाच्या वेदनेवर स्पष्ट शब्दांत बोलणाऱ्या एका संवेदनशील व्यक्तिमत्त्वाची आहे.
अभिनयाच्या पडद्यावर त्यांनी असंख्य भूमिका जगल्या; मात्र समाजाच्या वास्तवात त्यांनी स्वीकारलेली ‘माणसाच्या बाजूने उभे राहण्याची’ भूमिका कदाचित त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात मोठी भूमिका ठरली. शेतकऱ्यांच्या डोळ्यातील अश्रू, दुष्काळग्रस्त गावांचे वास्तव आणि आत्महत्याग्रस्त कुटुंबांचे दुःख याकडे समाजाचे लक्ष वेधण्याचे त्यांचे प्रयत्न त्यांच्या कार्यातून दीर्घकाळ स्मरणात राहतील.
सत्यउपासक वृत्त समूह नाना पाटेकर यांच्या निधनाबद्दल तीव्र दुःख व्यक्त करीत असून, त्यांच्या कुटुंबीय, सहकलाकार, मित्रपरिवार आणि असंख्य चाहत्यांच्या दुःखात सहभागी आहे. समाजातील वंचित, शेतकरी आणि सामान्य माणसाच्या प्रश्नांवर निर्भीडपणे बोलणाऱ्या या संवेदनशील कलाकाराला विनम्र अभिवादन.
